Xe điện và xe xăng nên chọn loại nào cho gia đình?

Câu hỏi “xe điện và xe xăng nên chọn loại nào cho gia đình” là thứ đội ngũ chúng tôi nhận nhiều nhất mỗi khi tư vấn mua ô tô. Phần lớn người hỏi đã đọc đủ bài so sánh thông số. Vậy mà vẫn chưa quyết được. Vấn đề không nằm ở chiếc xe. Nó nằm ở hoàn cảnh của chính gia đình bạn.

Chúng tôi từng ngồi lại với rất nhiều gia đình ở cả thành phố lẫn tỉnh lẻ. Sau nhiều lần như vậy, đội ngũ rút ra một điều khá rõ. Hai câu hỏi quyết định gần như toàn bộ câu chuyện. Nhà bạn chạy bao nhiêu km mỗi tháng. Và tối đến bạn đậu xe ở đâu, có cắm sạc được không. Mọi thứ còn lại chỉ là hệ quả.

Nếu nhà có chỗ sạc riêng và mỗi ngày chạy dưới 50 km, xe điện thường rẻ hơn hẳn về chi phí vận hành. Còn nếu hay đi xa đột xuất, chưa có chỗ cắm sạc cố định, xe xăng vẫn an toàn và linh hoạt hơn. Đó là câu trả lời ngắn. Phần còn lại của bài sẽ giải thích vì sao.

Chọn loại nào phụ thuộc quãng đường và cách sạc của gia đình

Chúng tôi từng chứng kiến không ít nhà mua xe điện vì hào hứng với công nghệ mới, rồi ba tháng sau phải bán lại. Lý do không phải xe dở. Lý do là chỗ đậu ở chung cư không kéo được điện. Ban quản lý chưa cho lắp trụ sạc. Mỗi lần nạp phải chạy ra trạm công cộng cách nhà mấy cây số, chờ đợi, rồi về đến nhà đã hết buổi tối.

Ngược lại, có nhà đang đi xe xăng hạng B tốn gần 2 triệu tiền xăng mỗi tháng. Khi chuyển sang một mẫu xe điện mini, sạc ngay tại sân, họ tiết kiệm khoảng 1,5 triệu. Số tiền đó với nhiều gia đình đủ trả tiền gửi xe lẫn bảo hiểm.

Khác biệt lớn nhất giữa hai loại không nằm ở động cơ, cũng không nằm ở công suất. Nó nằm ở cách bạn nạp năng lượng và quãng đường bạn thực sự di chuyển mỗi ngày. Một chiếc xe điện đắt tiền vẫn có thể là lựa chọn tồi nếu nhà bạn không sạc được. Một chiếc xe xăng tiết kiệm nhiên liệu vẫn có thể là lựa chọn dở nếu bạn chạy vài chục km mỗi ngày trong phố.

Để dễ đối chiếu, chúng tôi thường chia khách thành hai nhóm trước khi tư vấn:

• Nghiêng về xe điện: nhà riêng có sân hoặc garage, chủ yếu đi làm và đưa đón con trong nội thành, mỗi ngày dưới 50 km, ít khi đi đột xuất ngoài tỉnh.
• Nghiêng về xe xăng: nhà chung cư không có trụ sạc, công việc di chuyển liên tục, tháng nào cũng có một hai chuyến về quê 200-300 km, hoặc nhà chỉ có một chiếc xe phải cân mọi việc.
• Vùng giữa: có chỗ sạc nhưng vẫn đi xa vài lần mỗi tháng. Nhóm này nên cân nhắc hybrid hoặc đọc kỹ phần chi phí vận hành bên dưới trước khi quyết.

Nếu bạn đang phân vân về ngân sách tổng thể chứ không chỉ động cơ, việc nắm rõ các khoản phí trước bạ ô tô sẽ giúp bạn tính đúng giá lăn bánh cho cả hai dòng. Đây là khoản chênh khá lớn mà nhiều người bỏ qua khi chỉ so giá niêm yết.

So sánh trực diện theo tiêu chí gia đình

Phần dưới đây là tổng hợp của đội ngũ sau nhiều lần tư vấn ở cả đô thị lẫn tỉnh lẻ. Các con số mang tính tham khảo, vì mỗi mẫu xe và mỗi vùng giá điện, giá xăng lại khác nhau đôi chút. Bạn nên xem đây là mốc để tự tính cho trường hợp cụ thể của mình.

Về chi phí mua và lăn bánh, xe điện thường có giá niêm yết cao hơn xe xăng cùng phân khúc. Bù lại, nhiều mẫu được ưu đãi trước bạ, có khi chỉ 0% hoặc vài phần trăm. Nghĩa là phần phí đăng ký nhẹ hơn đáng kể. Trong khi đó, xe xăng chịu đầy đủ thuế trước bạ, thường 10-12% tùy tỉnh thành, cộng phí biển số và đăng kiểm. Khoản này khiến giá lăn bánh cao hơn giá niêm yết vài chục triệu, đôi khi cả trăm triệu với xe nhập khẩu.

Về chi phí năng lượng cho mỗi 100 km, xe điện sạc tại nhà theo giá điện sinh hoạt rơi vào khoảng 30.000 đến 50.000 đồng. Xe xăng cùng quãng đường tốn 150.000 đến 220.000 đồng, phụ thuộc mức tiêu thụ thực tế và giá xăng từng thời điểm. Chênh nhau khoảng 3-5 lần. Đây là yếu tố cộng dồn mạnh nhất theo thời gian.

Bảo dưỡng định kỳ cũng khác rõ. Xe điện ít hạng mục hơn vì không thay dầu máy, không lọc nhớt, không bugi. Một lần bảo dưỡng tốn vài trăm nghìn. Xe xăng nhiều hạng mục hơn, mỗi lần thăm xưởng tốn từ 800.000 đến hơn 2 triệu tùy mẫu và tùy cấp bảo dưỡng.

Về quãng đường, một lần sạc đầy đi được 150-400 km tùy mẫu. Sạc chậm tại nhà 6-10 giờ, sạc nhanh công cộng 30-60 phút để đạt 80%. Xe xăng đổ đầy bình chỉ mất 5 phút, đi được 400-700 km tùy dung tích bình. Đây là khác biệt lớn nhất về trải nghiệm. Nó cũng là lý do nhiều nhà chọn giữ một chiếc xe xăng cho các chuyến dài.

Còn chuyện giữ giá khi bán lại, xe điện vẫn khá mới ở thị trường Việt Nam. Xe cũ mất giá nhanh hơn trong 2-3 năm đầu do công nghệ pin thay đổi liên tục. Xe xăng ổn định hơn, nhất là các mẫu phổ thông quen mặt. Nhưng xe chạy nhiều cũng mất giá nhanh không kém. Đừng xem đây là yếu tố quyết định nếu bạn định đi lâu dài.

Chi phí vận hành mỗi tháng: con số thực tế cho gia đình đi 1.000 km

Con số dưới đây đội ngũ lấy từ mức trung bình của những khách hàng đang sử dụng cả hai dòng xe. Mục đích là để bạn có mốc đối chiếu, không phải con số tuyệt đối áp cho mọi nhà.

Một chiếc xe xăng hạng A hoặc B chạy 1.000 km mỗi tháng tốn khoảng 1,5 đến 2,2 triệu đồng tiền xăng. Ví dụ chiếc sedan hạng B tiêu thụ 6 lít/100 km, giá xăng 22.000 đồng/lít thì mỗi 1.000 km tốn khoảng 1,32 triệu. Chạy đường đông hoặc mẫu xe nặng hơn, con số dễ lên 2 triệu.

Một chiếc xe điện cỡ nhỏ sạc tại nhà thì tiền điện chỉ khoảng 300.000 đến 500.000 đồng cho cùng quãng đường. Chênh nhau cỡ 1 triệu mỗi tháng. Đây là con số bạn có thể cảm nhận rõ trong ví.

Cộng thêm bảo dưỡng, xe điện tiết kiệm vài trăm nghìn mỗi lần thăm xưởng, thường mỗi 6 tháng hoặc 5.000-10.000 km. Một năm dễ chênh thêm 1-2 triệu. Nếu bạn muốn có cái nhìn tổng thể cả tiền gửi xe, phí đường bộ, bảo hiểm cộng dồn, bài chi phí nuôi ô tô mỗi tháng mà chúng tôi tổng hợp có bảng liệt kê khá đầy đủ.

Có một lưu ý dễ bị bỏ qua là giá điện bậc thang. Nếu nhà bạn đang ở bậc 3-4 của biểu giá sinh hoạt, tiền sạc có thể cao hơn con số trên 20-30%. Sạc vào giờ cao điểm cũng tăng chi phí. Ngược lại, nhiều nhà cài hẹn sạc qua đêm, vừa rẻ hơn vừa không ảnh hưởng sinh hoạt. Đây là thói quen nhỏ nhưng tiết kiệm đáng kể theo năm.

Quãng đường thực tế: pin đi được bao xa và nạp mất bao lâu

Con số quãng đường nhà sản xuất công bố trên brochure luôn là điều kiện lý tưởng. Thực tế bạn sẽ mất thêm 10 đến 25% tùy điều kiện chạy. Điều hòa bật là ăn pin đáng kể, nhất là vào mùa nóng và khi kẹt xe lâu.

Đội ngũ chúng tôi từng test một mẫu xe điện cỡ nhỏ công bố 300 km, chạy thực tế trong phố được khoảng 230-240 km. Hôm trời mưa, bật sấy kính và điều hòa, con số còn xuống dưới 200. Điều này không có nghĩa xe dở, chỉ là bạn cần biết để tính đúng. Nhiều gia đình mua xe rồi mới phát hiện quãng đường thực tế ngắn hơn kỳ vọng. Điều đó ảnh hưởng trực tiếp đến kế hoạch đi lại.

Thời gian nạp cũng tùy cách sạc. Sạc thường tại nhà qua đêm mất khoảng 6-10 giờ cho một lần đầy pin. Sạc nhanh tại trạm công cộng mất 30-60 phút để đạt 80%, và thường càng gần đầy càng chậm để bảo vệ pin. Còn xe xăng, đổ đầy bình chưa đến 5 phút.

Nếu nhà bạn hay về quê quãng đường 200-300 km, hãy tính trước trạm sạc dọc đường. Ở các tuyến lớn giờ đã có nhiều trạm, nhưng không phải chỗ nào cũng sạc nhanh hoặc có nhiều trụ trống. Ngày lễ cao điểm, xếp hàng nửa tiếng là bình thường. Nếu hay đi xa, bạn có thể đọc thêm các bài về ô tô điện đô thị để nắm rõ hơn các mẫu đang phù hợp với hạ tầng hiện tại.

Chọn theo kiểu di chuyển của gia đình Việt

Không có công thức chung. Nhưng đội ngũ đã tư vấn đủ nhiều để thấy các nhà phân ra thành mấy kiểu điển hình. Bạn thử xem mình nằm ở nhóm nào.

Nhóm gia đình ở đô thị, một chiếc xe phục vụ hai chuyến mỗi ngày để đưa đón con, phần lớn đường trong nội thành. Quãng đường ngày thường dưới 40 km. Nhóm này dùng xe điện rất hợp lý. Tối về cắm sạc, sáng đầy pin, không phải ghé cây xăng. Chi phí năng lượng gần như không đáng kể so với tiền gửi xe hay cà phê.

Nhóm gia đình ở tỉnh, hay đi liên tỉnh, công việc có chuyến đột xuất, xe xăng chủ động hơn hẳn. Bạn không cần trăn trở xem hôm nay pin còn bao nhiêu, trạm sạc dọc đường có trống không. Sự chủ động này đôi khi đáng giá hơn khoản tiết kiệm nhiên liệu.

Nhóm ở chung cư không có trụ sạc riêng, chúng tôi khuyên cân nhắc kỹ. Nếu phải phụ thuộc hoàn toàn vào trạm công cộng, chi phí sạc cao hơn, thời gian chờ lâu hơn, và việc nạp năng lượng trở thành một phần của lịch sinh hoạt. Không phải không làm được. Chỉ là đừng mua rồi mới nhận ra.

Nhà phố có sân, sạc đêm được, bài toán vận hành xe điện rất rẻ. Có nhà chúng tôi biết mỗi tháng chi chưa đến 500.000 đồng tiền điện cho quãng đường gần 1.000 km. Con số đó đủ để thay đổi cách bạn nhìn về chi phí sở hữu ô tô.

Những khoản chi ít ai tính khi chọn xe điện

Giá xe và tiền điện chỉ là phần nổi của tảng băng. Có mấy khoản dưới đây đội ngũ hay nhắc khách trước khi xuống tiền, vì nhiều nhà mua rồi mới phát sinh.

Lắp trụ sạc tại nhà là khoản đầu tiên. Tùy công suất và khoảng cách từ tủ điện ra chỗ đậu, chi phí có thể chỉ vài triệu cho bộ sạc cơ bản. Nhưng cũng có nhà tốn vài chục triệu nếu phải kéo dây dài, nâng cấp công tơ hoặc làm mái che. Bạn nên khảo giá trước khi tính vào bài toán tổng.

Phí sạc tại trạm công cộng thường cao hơn sạc tại nhà đáng kể. Nhiều trạm tính theo giờ hoặc theo kWh với mức giá khá khác biệt. Nếu một tháng bạn phải sạc công cộng 5-7 lần, con số cộng dồn sẽ khác nhiều so với sạc hoàn toàn tại nhà. Bạn có thể tham khảo thêm cách tính chi phí dùng xe điện so với xe máy xăng để có mốc so sánh trực quan.

Pin là khoản lớn nhất cần đọc kỹ. Nhiều hãng cho thuê pin theo tháng thay vì bắt mua đứt. Bạn trả phí hàng tháng, được hãng lo vấn đề suy giảm dung lượng. Cách này nhẹ tiền ban đầu nhưng cộng dồn dài hạn. Mua đứt thì bạn làm chủ pin, bán xe dễ hơn, nhưng nếu pin xuống cấp nhanh thì chi phí thay thế khá cao. Hãy hỏi rõ chính sách bảo hành pin, thường từ 8 đến 10 năm hoặc theo số km nhất định.

Bảo hiểm vật chất cho xe điện cũng thường cao hơn. Nguyên nhân là giá trị xe và chi phí sửa chữa pin, hệ thống điện cao áp đều lớn. Một vụ va chạm nhẹ có thể kéo theo chi phí nặng nếu ảnh hưởng đến bộ pin. Bạn nên hỏi báo giá bảo hiểm trước khi quyết, chứ không chỉ nhìn phí niêm yết.

Ví dụ tính toán: gia đình 4 người, mỗi tháng đi 1.200 km

Lấy một ví dụ cụ thể cho dễ hình dung. Gia đình bốn người, ở thành phố, một tháng chạy khoảng 1.200 km gồm đưa đón con và đi làm. Nhà có chỗ sạc tại sân. Đây là bài toán đội ngũ hay dùng khi tư vấn.

Với xe xăng hạng B tiêu thụ trung bình 7 lít/100 km, giá xăng khoảng 22.000 đồng/lít, mỗi tháng bạn tốn gần 1,85 triệu đồng tiền xăng. Thêm bảo dưỡng hai lần một năm, mỗi lần khoảng 1,5 triệu, tức khoảng 250.000 đồng một tháng nếu chia đều. Tổng cộng khoảng 2,1 triệu mỗi tháng cho vận hành.

Với xe điện cỡ nhỏ, tiền điện sạc tại nhà cho 1.200 km rơi vào khoảng 400.000 đến 500.000 đồng. Bảo dưỡng ít hạng mục hơn, mỗi năm có thể chỉ 500.000 đến 1 triệu, tức khoảng 50.000-80.000 đồng mỗi tháng. Tổng cộng dưới 600.000 đồng.

Chênh lệch lên tới 1,5 triệu đồng mỗi tháng, tương đương 18 triệu mỗi năm. Sau 5 năm, khoản chênh lệch này đủ bù phần giá xe điện cao hơn ban đầu ở nhiều mẫu. Nếu bạn cần thêm góc nhìn về giá lăn bánh chênh nhau thế nào giữa các dòng khác nhau, bài so sánh giá lăn bánh xe nhập khẩu và xe lắp ráp giải thích chi tiết phần thuế phí. Con số này chưa tính chênh giá xe, lãi vay nếu trả góp, và chênh bảo hiểm. Nhưng nó đủ cho bạn thấy vì sao chi phí vận hành lại quan trọng khi quyết định dài hạn.

Sai lầm thường gặp khi so xe điện và xe xăng cho gia đình

Đội ngũ chúng tôi đã chứng kiến đủ kiểu quyết định vội, và mấy sai lầm dưới đây lặp đi lặp lại. Nếu bạn tránh được, khả năng hài lòng sau khi mua sẽ cao hơn hẳn.

Sai lầm đầu tiên là chỉ nhìn giá niêm yết. Giá niêm yết và giá lăn bánh khác nhau cả trăm triệu chứ không ít. Xe điện thường được ưu đãi trước bạ nên tổng chi phí ra biển có thể gần giá niêm yết. Trong khi xe xăng phải cộng thêm thuế phí đáng kể. So sánh công bằng phải là so giá lăn bánh, không phải giá dán trên kính.

Sai lầm thứ hai là mua xe điện khi nhà không có chỗ sạc cố định. Rất nhiều nhà hào hứng với công nghệ, mua xong mới phát hiện chỗ đậu chung cư không kéo được điện, hoặc ban quản lý chưa cho lắp trụ. Kết quả là mỗi lần sạc phải đi xa, mất thời gian, bực mình. Xe vẫn tốt, nhưng không hợp hoàn cảnh.

Sai lầm thứ ba là đánh giá pin theo con số công bố. Con số đó là điều kiện lý tưởng, chạy thực tế thấp hơn 10-25%. Nếu bạn tính quãng đường dựa vào con số cao nhất, sẽ hụt hơi trong những ngày bật điều hòa, chở đầy người, hoặc kẹt xe lâu. Hãy lấy con số công bố trừ đi ít nhất 20% để ra mốc an toàn.

Sai lầm thứ tư là bỏ qua thanh khoản. Xe điện còn mới ở Việt Nam, chợ xe cũ chưa dày. Nếu bạn định đổi xe sau ba năm, việc bán lại có thể mất giá nhanh hơn xe xăng phổ thông có tiếng. Đừng mua xe điện nếu bạn là người hay đổi xe. Còn nếu mua để đi lâu dài, khoản này lại ít ảnh hưởng.

Kinh nghiệm chọn xe của các gia đình đã dùng cả hai loại

Có một mô hình đội ngũ thấy ngày càng phổ biến và khá hợp lý. Nhà giữ một chiếc xe xăng cho đi xa, thêm một chiếc xe điện nhỏ cho đi phố hàng ngày. Xe xăng lo những chuyến về quê, đi tỉnh. Xe điện lo đưa đón con và đi chợ. Cách này tốn thêm một khoản mua xe, nhưng nếu nhà đã có sân đậu rộng thì lại giảm được chi phí vận hành tổng thể.

Nếu nhà bạn chỉ có một chiếc xe duy nhất, chúng tôi khuyên chọn theo chuyến đi dài nhất trong tháng. Đừng chọn theo chuyến đi ngắn nhất. Nếu tháng nào cũng có ít nhất một chuyến 300 km, hãy ưu tiên sự chủ động. Chiếc xe phải đáp ứng được ngày khó nhất, không chỉ ngày bình thường.

Xe hybrid đáng cân nhắc nếu gia đình chưa muốn chuyển hẳn sang điện. Đây là loại xe chạy bằng cả động cơ xăng lẫn mô tơ điện, tự chuyển đổi tùy điều kiện. Bạn không phải cắm sạc vẫn dùng được, tiêu thụ xăng thấp hơn xe xăng thuần, nhưng chưa phải trải nghiệm xe điện hoàn toàn. Ở Việt Nam hiện có nhiều mẫu hybrid đủ phân khúc, bạn có thể xem thêm các mẫu SUV hybrid nếu cần xe gầm cao cho gia đình.

Còn một điều nữa. Hãy thử thuê xe điện một tuần trước khi mua. Đây là cách tốt nhất để biết mình có hợp với nhịp sạc hay không. Nhiều nhà đổi ý sau vài ngày trải nghiệm. Điều đó tốt hơn nhiều so với việc quyết vội rồi phải bán lỗ.

Câu hỏi thường gặp

Gia đình ở chung cư không có chỗ sạc riêng thì nên mua xe điện hay xe xăng?

Chúng tôi khuyên chọn xe xăng trong trường hợp này. Không có chỗ sạc cố định nghĩa là bạn phụ thuộc hoàn toàn vào trạm công cộng, chi phí cao hơn, thời gian chờ lâu hơn, và không chủ động được. Trừ khi chung cư đã có trụ sạc ngay tầng hầm và bạn được phép đăng ký dùng, còn lại hãy ưu tiên xe xăng hoặc hybrid. Cân nhắc lại khi hạ tầng thay đổi.

Xe điện có thực sự rẻ hơn xe xăng nếu đi ít dưới 500 km mỗi tháng?

Đi ít quá thì mức chênh chi phí vận hành không đủ bù phần giá xe. Giả sử chênh 1 triệu mỗi 1.000 km, đi 500 km chỉ tiết kiệm 500.000 đồng mỗi tháng. Xe điện lại thường có giá cao hơn ban đầu nên thời gian hoàn vốn sẽ kéo dài. Nếu gia đình bạn đi quá ít, xe xăng hoặc xe xăng tiết kiệm nhiên liệu sẽ hợp lý hơn.

Pin xe điện sau 5 năm còn đi được bao nhiêu phần trăm quãng đường ban đầu?

Con số phổ biến từ các hãng là còn khoảng 80-90% sau 5 năm nếu sạc đúng cách và không thường xuyên sạc nhanh. Sạc nhanh liên tục, để pin cạn sâu thường xuyên, hoặc để xe ngoài nắng nóng gay gắt sẽ làm chai pin nhanh hơn. Vì vậy hãy ưu tiên sạc tại nhà qua đêm, giữ pin trong khoảng 20-80%, chỉ sạc nhanh khi cần đi xa.

Đi xe điện về quê 300 km có khả thi với gia đình 4 người không?

Khả thi, nhưng cần chuẩn bị. Xe điện cỡ nhỏ thực tế chạy được 200-300 km tùy tải và điều kiện đường. Với 4 người và hành lý, bạn nên tính một điểm sạc dọc đường để yên tâm. Hãy kiểm tra trước các trạm trên cung đường, đặc biệt vào dịp lễ vì trạm nhanh có thể đông. Nếu cung đường đó chưa có trạm tin cậy, xe xăng vẫn là lựa chọn chắc chắn hơn cho chuyến này.

Xe xăng hay xe điện giữ giá tốt hơn khi bán lại sau 3 năm?

Xe xăng phổ thông đang giữ giá ổn định hơn trong 3 năm đầu, nhất là các mẫu có tiếng và phụ tùng dễ tìm. Xe điện còn mới ở thị trường Việt Nam, giá bán lại biến động nhiều vì công nghệ thay đổi từng năm. Nhưng nếu bạn giữ xe trên 5-6 năm thì khoản chênh do bán lại sẽ loãng dần, nhường chỗ cho lợi thế chi phí vận hành của xe điện. Nếu kế hoạch đổi xe trong 2-3 năm, hãy cân nhắc kỹ. Nếu đi lâu dài, chuyện giữ giá ít quan trọng hơn.

Quyết định giữa xe điện và xe xăng cho gia đình không có đáp án đúng cho mọi nhà. Điều quyết định là quãng đường bạn chạy mỗi ngày, chỗ đậu xe của bạn, và tần suất những chuyến đi xa. Một gia đình ở nhà phố có sân, chạy vài chục km mỗi ngày sẽ thấy xe điện rất hợp lý, tiết kiệm rõ rệt sau vài năm. Một gia đình ở chung cư, hay đi liên tỉnh đột xuất, lại thấy xe xăng đáng đồng tiền hơn vì sự chủ động. Hãy tính đúng bài toán của mình trước khi xuống tiền, đừng chọn theo cảm hứng công nghệ hay theo số đông.

Nếu vẫn còn lăn tăn, cách đơn giản nhất là thuê thử chiếc xe bạn đang cân nhắc trong một tuần.